پایگاه اسلامی شیعی رشد

(www.roshd.org)
 
 
  مناسبت نامه > ولادت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) > تاريخ مناسبت: 1395/03/02    
 
 
 

باسمه تعالى

 

"دوازدهمين جانشين"

بعد از پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) چه كسانی جانشين ايشان می‌شوند؟ دينی كه طبق ادعای خود قرار است تا آخر عمر دنيا پابرجا و جاودانه بماند و بشریت را به سعادت برساند،چه سازوکاری برای حفظ و صیانت خود در جامعه ارائه می‌دهد و هدایت آن در جامعه عهده چه كسانی است؟

موضوع هدایت دین پس از پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) و جانشینی ایشان یكی از مسائل مهم دین اسلام است. تقریبا همه امت اسلام و فرق مسلمین بر این اصل اتفاق نظر دارند كه براى حفظ و اجرای احكام اسلام،وجود جانشينانی برای پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) اجتناب‌ناپذیر است. اما اختلاف در اینجاست كه این جانشينان چه خصوصیاتی داشته و چگونه باید تعیین شوند. با این توضیح، باید دید كه پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در خصوص وصايت و آينده جامعه پس از خود چه نقشه راهی را برای مسلمین ترسیم نموده‌اند.

با مراجعه به منابع معتبر اسلامى، چه اهل سنت و چه شيعيان، درمى‌يابيم كه رسول‌‏خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) تعداد جانشينان پس از خود را دوازده نفر معرفى نموده است. اين حديث را نه تنها محدثين شيعه، بلكه صاحبان صحاح(1) و مسانيد(2) -که معتبرترين کتب اهل سنت هستند- از طرق مختلف و به گونه‏‌هاى متعدد از طريق اصحاب مختلفى از رسول‌‏خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) روايت كرده‌‏اند، از آن جمله:

الف) مسلم در صحيح خود از "جابربن سمره" روايت كرده كه او شنيده است كه رسول‏‌خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود: "اين دين تا قيامت ومادامی که دوازده نفر خليفه كه همگى از قريش باشند و ولايت شما را عهده‌دار باشند، همواره ثابت و پابرجا باشد"(3). مسلم اين مضمون را با الفاظ ديگری نيز از قول جابر نقل كرده است، نظير "همواره كار مردم انجام مى‏‌شود..."، و در دو روايت ديگر "تا دوازده نفر خليفه باشند."(4)(5)

ب) از "انس بن مالك" روايت كرده‌‏اند كه گفت: رسول‏‌خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود: "اين دين همواره تا آنگاه كه دوازده نفر از قريش موجود باشند، استوار و برپاست، و چون از دنيا بروند، زمين اهل خود را زير و رو خواهد كرد."(6)

ج) در روايتى ديگر، "عبدالله ابن‌‏مسعود" گويد: رسول‏‌خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) فرمود: "خلفاى پس از من به تعداد اصحاب موسى(7) خواهند بود."(8) ابن‌‏كثير گويد: "همانند اين حديث از "عبداللّه‏‌بن عمر"،"حذيفه"،"ابن عباس"و "كعب الاحبار" روايت شده است."(9)

اين روايات با صراحت بر آن است كه تعداد جانشينان پيامبر "دوازده نفر" و همگى از "قريشند."(10) بررسى دقيق اين روايات نشان مى‌دهد كه تعداد امامان در اين امت دوازده نفر پى در پى هستند و پس از دوازدهمين آنها، عمر اين دنيا پايان مى‌‏گيرد.(11) در احاديث نقل شده، از قول جابر بن سمره در صحيح مسلم آمده بود كه "اين دين تا قيامت و مادامی که دوازده نفر خليفه كه همگى از قريش باشند و ولايت شما را عهده‌دار باشند، همواره ثابت و پابرجا باشد". اين حديث مدت پابرجا بودن اين دين را با وجود جانشينان پيامبر تا برپايى قيامت معرفی کرده و تعداد امامان را دوازده نفر عنوان كرده است.

در حديث نقل شده از انس آمده كه "اين دين همواره تا آنگاه كه دوازده نفر از قريش موجود باشند، استوار و برپاست، و چون از دنيا بروند، زمين اهل خود را زير و رو خواهد كرد".اين حديث نيز، وجود و بقاى دين را تا پايان عمر امامان دوازده‏‌گانه تأييد كرده و پايان عمر آنها را پايان عمر دنيا دانسته است.

در حديث ابن مسعود، تعداد امامان تنها دوازده نفر دانسته و فرمود: "خلفاى پس از من به تعداد اصحاب موسى هستند". اين حديث نيز تصريح دارد كه بعد از رسول‏‌خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) بجز "خلفاى دوازده‏‌گانه" خليفه‌‏اى نخواهد بود.

الفاظ اين روايات با صراحت عدد خلفا را دوازده نفر دانسته و مى‏‌گويد پس از آنان هرج و مرج و نابودى زمين و برپايى قيامت خواهد بود. البته در روایات فوق كه در منابع اهل سنت آمده، پیامبر به طور صریح نام این ائمه را مشخص نمی‌کند. از این رو اهل سنت در تطبیق این 12 نفر با خلفای خود دچار مشکل و سردرگمی می‌شوند و نمی‌توانند مصادیقی را که به طور کامل قابل تطبیق با احادیث فوق باشند، ارائه دهند.(12)

اما بنابر آنچه در منابع روايی شيعه آمده، رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در احادیث مشهوری به معرفی تک‌تک جانشیان خود پرداخته است.(13) در حقيقت تنها شيعيان اثناعشری(14)هستند كه با استناد به روايت دارای تصريح در اسامی ائمه، مصاديق خارجی برای روايات فوق‌الذكر ارائه می‌دهند كه با مضامين روايات مورد اتفاق همه مسلمانان انطباق دارد.

از لوازم اين انطباق آن است كه وجود جانشينان پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) تا قيامت استمرار داشته باشد، و لذا بايد عمر يكى از اين امامان دوازده‏‌گانه، برخلاف عمر عادى انسانها، طولانى و خارق العاده باشد؛ چنانكه اكنون چنين است و (همانگونه كه شيعيان اثناعشری به آن معتقدند) دوازدهمين امام از "ائمه اثناعشر" و اوصياى رسول‏‌خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) بدين‏‌گونه است(15)؛ اوست كه همنام و صاحب کنیه پيامبر بوده و بر خلاف آنچه برخی منكرين می‌پندارند، هم‌اكنون زنده و در غيبت است؛ او دوازدهمين جانشين رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است كه طبق وعده الهى روزى ظهور كرده و دين الهى را در سراسر جهان حكمفرما خواهد نمود.

(برگرفته از کتاب "معالم المدرستین" اثر مرحوم علامه سید مرتضی عسگری(16) (با برخی تغییرات و اضافات))

پایگاه رشد فرا رسیدن 15 شعبان، سالروز ولادت

موعود انبيا و دوازدهمين جانشين رسول خدا (صلي الله عليه و آله و سلم)،

حضرت امام حجة بن الحسن العسکری (عجل الله تعالی فرجه الشريف)

 را به تمامی منتظران برپایی حکومت عدل در جهان، به خصوص شما دوست عزیز تبریک عرض می‌نماید.

پایگاه اسلامی شیعی رشد


پاورقی ها:

1- صحاح سته يا كتابهای صحيح شش­گانه، معتبرترين كتب حديثی در نزد اهل سنت هستند كه شامل صحيح بخاری، صحيح مسلم، سنن ابی­داود، سنن ترمذی، سنن ابن ماجه و سنن نسائی می­باشند. در بين اين شش كتاب، صحيح بخاری و صحيح مسلم از اعتبار بيشتری برخوردار بوده و علمای اهل سنت تمام احادیث این دو کتاب را صحیح و مورد قبول می‌دانند.

2- مسند کتابی است که در آن احادیث ذیل نام راوی آنها طبقه بندی شده است. مسانيد از مجامع روايی مهم اهل سنت به شمار می­روند، نظير مسند احمد حنبل و مسند ابى­عوانه.

3- "لا يزال الدين قائماً حتّى تقوم الساعة أو يكون عليكم اثنا عشر خليفة كلّهم من قريش" (صحيح مسلم، جلد 6، صفحه 3)

4- "لا يزال أمر الناس ماضيا"، " إلى اثني عشر خليفة" (صحيح مسلم، جلد 6، صفحه 3 و 4)

5- مشابه اين مضمون در صحيح بخارى از قول جابر بن سمره آمده است: "شنيدم كه رسول‏خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) مى‏فرمود: "دوازده نفر امير خواهد بود"، سپس رسول‏خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) كلمه‏اى فرمود كه آن را نشنيدم و از پدرم پرسيدم: "رسول‏خدا چه فرمود؟" او گفت: فرمود: "همگى از قريشند""(صحيح بخاری، جلد 8، صفحه 127). همچنين در روايت ديگرى از قول جابر است كه فرمود: "دشمنى دشمنانشان به آنها آسيبى نرساند" (فتح‏البارى فى شرح صحيح بخارى، جلد 16، صفحه 338 -  مستدرك حاكم، جلد 3، صفحه 617).

6- "لن يزال الدين قائما إلى اثني عشر من قريش فإذا هلكوا ماجت الأرض بأهلها" (جامع الاحاديث سيوطی، جلد 18، صفحه 66، حديث 18861- كنزالعمال، جلد 13، صفحه 27)

7- اشاره به آيه 12 سوره مائده كه می­فرمايد:" ... و بعثنا منهم اثني عشر نقيبا..." " و از ميان آنان 12 نفر نقيب برانگيختيم...".ار قول ابن مسعود نقل شده كه پيامبر فرمود:" خلفاء من دوازده نفرند، مانند نقباء بنی­اسرائيل (مستدرک حاکم، جلد 4، صفحه 501- مسند احمد، جلد 1، صفحه 398- تاریخ مدینه دمشق، جلد 16، صفحه 286- مجمع الزوائد هیثمی، جلد 5، صفحه 190)

8- تاریخ ابن كثیر، جلد 6، صفحه 248 – كنز العمال، جلد 13، صفحه 27 – شواهد التنزیل حسكانی، جلد 1، صفحه 455

9- تاريخ ابن‏كثير، جلد 6 ، صفحه 248

10- اميرالمومنين (عليه السلام) در بيان خود، قريشِ ياد شده در اين روايات را معرفى نموده و فرموده: "امامان همگى از قريشند و در اين دودمانِ از هاشم كاشته شده‏اند و براى غير ايشان روا نباشد، و شايسته نيست كه واليان جز اينان باشند" و فرموده"بار خدايا! آرى، زمين از قيام كننده الهى با برهان، خالى نخواهد ماند؛ يا پيروز و مشهور و يا ترسان و مجهول، تا براهين و بيّنات خداوند باطل و نابود نگردد". (نهچ البلاغه، خطبه 142 و حكمت 147)

11- براى بحث مفصل­تر در اين خصوص به متن كتاب معالم المدرستين، ذيل حديث تعداد ائمه مراجعه شود.

12- اظهار نظرهاى علماى بزرگ اهل سنت در خصوص اين حديث و نقد آنها در متن كتاب معالم المدرستين موجود است.

13- به كتبى نظير "كفاية الاثر" نوشته خزاز قمى،"مقتضب الاثر" از ابن عياش جوهرى و "الانصاف فی النص علی الائمة الاثنی عشر" اثر سيد هاشم بحرانى مراجعه شود.

14- لفظ اثنا عشر در لغت عربی به معنی 12 است، لذا به شیعیانی که به 12 امام به عنوان جانشینان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) اعتقاد دارند شیعیان اثناعشری گفته می­شود. همچنین از امامانی که این شیعیان به آنها اعتقاد دارند به عنوان ائمه اثناعشر یاد می­شود.

15- برخی از علمای بزرگ اهل سنت نيز اعتراف كرده­اند كه امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشريف) يكی از اين خلفای دوازده­گانه می­باشد، نظير ابی داود (وی روايت جابر بن سمره را در ذيل كتاب المهدی سنن خود آورده است)، ابن كثير (تفسير ابن كثير، ذيل آيه 12 سوره مائده و آيه 55 سوره نور)، سيوطی (تاريخ الخلفاء، جلد 1، صفحه 12 - 16) ... 

16- متن فوق برگرفته از ترجمه فارسی اين كتاب با عنوان "بازشناسی دو مكتب" نوشته محمد جواد كرمی می­باشد.